ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟਰੋਪੀਕਲ ਮੀਟੀਓਰੋਲੋਜੀ (ਆਈ ਆਈ ਟੀ ਐੱਮ) ਪੁਣੇ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਪਿਛਲੇ ਸੱਤ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਕ ਖੇਤਰ ਪੱਛਮੀ ਤੋਂ ਪੂਰਬੀ ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਵਧੇਰੇ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ | ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਉਤਰੀ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਬੀਜਣ ਤੇ ਵਾਢੀ ਦੇ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ | ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਉਤਰਾਖੰਡ, ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਅਰਧ-ਖੁਸ਼ਕ ਖੇਤਰ 1951-1980 ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 1991-2020 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਹੋ ਗਿਆ | ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਣ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਘਟਣ ਨਾਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 7 ਫੀਸਦੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵਧੇਰੇ ਖੁਸ਼ਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ | ਉਤਰੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੇ ਸੁੱਕਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ 1981 ਅਤੇ 2020 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਬਾਰਸ਼ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ | ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਇਆ ਕਿ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਵਾਲੇ ਸਾਲ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਮੋਡ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਉਤਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਅਤੇ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਆਵਰਤੀ ਪੈਟਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਉਤਰੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਨਮੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ |
ਆਈ ਐੱਮ ਡੀ ਪੁਣੇ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਲੇਖਕ ਅਨੰਨਿਆ ਕਰਮਾਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ 1951 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ ਦਹਾਕੇ ਦਰ ਦਹਾਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਨਕਸ਼ੇ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਬਦਲਾਅ ਉਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਗਰਮ, ਖੁਸ਼ਕ ਖੇਤਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਉਥੇ ਬੀਜਣ ਅਤੇ ਵਾਢੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ | ਇਹ ਨਤੀਜੇ ਇੱਕ ਘੱਟ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਏ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ 2015 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹਿ ਕੇ ਸਮਾਂਤਰ ਨਾਲੋਂ 12.6 ਫੀਸਦੀ ਘੱਟ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ | ਅਲ ਨੀਨੋ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦਾ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਗਰਮ ਹੋਣਾ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਾਨਸੂਨ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕਾਰਕ ਸੀ | ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਕਰਨਾਟਕ, ਤਿਲੰਗਾਨਾ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੋਕਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ |
ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਮਿ੍ਤਯੁੰਜੇ ਮਹਾਪਾਤਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੱਤ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ |
ਉਨ੍ਹਾ ਕਿਹਾ, ‘ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ਮਾਨਸੂਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਮਾਂਤਰ ਨਾਲੋਂ 12.6 ਫੀਸਦੀ ਘੱਟ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਰਾਠਵਾੜਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਵਿਦਰਭ ਵਰਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਖਰਾਬ ਮੌਨਸੂਨ ਹੁਣ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਧੇਰੇ ਖੁਸ਼ਕ ਜਲਵਾਯੂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਈ ਐੱਮ ਡੀ ਆਪਣੇ ਮੌਸਮੀ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਸਮ ਸੰਬੰਧੀ ਸਲਾਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾਏਗਾ |’
